Pamięć, która nie gaśnie. Konferencja o zbrodniach w Lesie Białuckim i drodze krzyżowej pasjonistów

W piątek 25 września sala widowiskowa GOKiS w Iłowie-Osadzie stała się miejscem szczególnego spotkania z historią. Gminna Biblioteka Publiczna oraz Stowarzyszenie „Pamięć i Tożsamość” zaprosili mieszkańców na konferencję zatytułowaną „Milczenie Lasu. Głos Pamięci”, upamiętniającą 85. rocznicę tragicznych wydarzeń w Lesie Białuckim. Wspominano błogosławionych męczenników KL Soldau arcybiskupa Juliana Antoniego Nowowiejskiego, biskupa Leona Wetmańskiego i Marię Teresę Kowalską. A szczególnie siedmiu Pasjonistów, czterech ojców i trzech braci zakonnych zamęczonych w KL Soldau, z nadzieją na rozpoczęcie ich procesu beatyfikacyjnego.

Gości powitała i wprowadziła w tematykę spotkania dyrektor Gminnej Biblioteki Publicznej w Iłowie-Osadzie Karolina Chrostowska. Również wójt Gminy Iłowo-Osada Sebastian Cichocki wskazał, że tereny gminy Iłowo-Osada i sąsiedniego Działdowa są głęboko naznaczone krwawą historią II wojny światowej, a Las Białucki nazywany jest miejscem wielkiej zbrodni ludobójstwa. 

Kluczowym punktem spotkania było symboliczne otwarcie wystawy „W Białuckim Lesie nowe wyrosły drzewa. Pasjoniści-Męczennicy z KL Soldau”, przypominającej o tragicznych losach i niezłomnej postawie ofiar niemieckiego obozu koncentracyjnego. Na planszach autorstwa Andrzeja Ruteckiego zostały zaprezentowane sylwetki pasjonistów, duchownych zamęczonych w niemieckim obozie Soldau, których doczesne szczątki rozsiane są w Lesie Białuckim. Podaje się, że pasjoniści zginęli z rąk okupanta w sierpniu 1941 roku, prawdopodobnie z 4 na 5 sierpnia.

Męczennicy z Przasnysza

O. Czesław (Eugeniusz) Załoga urodził się 15 września 1914 roku w Dębinach. Śluby zakonne złożył 12 listopada 1937 roku. 3 lipca 1938 roku, w Rzymie, został wyświęcony na kapłana. 5 sierpnia 1941 roku o. Czesław Załoga – wierny Bogu i Ojczyźnie – oddał swoje życie w ręce Tego, którego ukochał. Miał zaledwie 27 lat – był jasnym promieniem w obozie męki. W piśmie z dnia 1 października 1941 roku, wystawionym przez lekarza obozowego i przesłanym do placówki Gestapo w Płocku, zawarta jest sfabrykowana przyczyna śmierci ojca Czesława: „Załoga został przyjęty do szpitala [obozowego] 15 września 1941 roku z zakażoną raną prawego ramienia. Od 20 września 1941 roku rozwinęła się u niego gorączka septyczna. Pomimo obfitego podawania Eleudronu nie nastąpiła poprawa. Wystąpiła niewydolność krążenia. Załoga stracił puls i przytomność. Zmarł 30 września 1941 roku o godzinie 14.45. Przyczyna zgonu: sepsa”. O. Sylwiusz (Stefan) Pajewski urodził się 23 sierpnia 1909 roku w Przasnyszu. Pochodził ze starej rodziny szlacheckiej, wywodzącej się z Pajewa pod Ciechanowem. Śluby zakonne złożył 15 września 1931 roku. Święcenia kapłańskie otrzymał w Rzymie 23 grudnia 1933 roku. Kiedy powrócił do Przasnysza, został przełożonym klasztoru. W środę przed Niedzielą Palmową, 2 kwietnia 1941 roku, został osadzony w niemieckim obozie Soldau. Tam, w miarę możliwości i na ile pozwalały warunki, był spowiednikiem sióstr zakonnych. O. Sylwiusz w liście z obozu pisał o panujących tam warunkach, dodając zdanie: „Jak słodko jest dla Chrystusa cierpieć”. Męczennik wiary w chwili śmierci miał 32 lata. O. Józef (Jan) Rosiński urodził się 6 kwietnia 1910 roku w Obrytem k. Pułtuska i tego samego dnia został ochrzczony. Śluby zakonne złożył 15 września 1934 roku. Śluby zakonne złożył 15 września 1934 roku. Święcenia kapłańskie otrzymał w Rzymie 10 czerwca 1936 roku. Gdy wybuchła wojna, 9 września udał się do parafii w Obrytem, aby pomóc w duszpasterzowaniu. 2 kwietnia 1941 roku trafił ze współbraćmi do obozu śmierci Soldau. W dokumentacji obozowej zapisano: „17 września nagle zachorował na ostre obustronne zapalenie płuc na które zmarł 19 września 1941 roku o godzinie 23.20. Przyczyna zgonu: zapalenie płuc na skutek tyfusu”. Ojciec Józef w chwili śmierci miał 30 lat. O. Wawrzyniec (Mieczysław) Bugaj urodził się 3 lipca 1913 roku. Śluby zakonne złożył 15 września 1934 roku. Święcenia kapłańskie otrzymał 3 lipca 1938 roku. Po aresztowaniu w 1939 roku ks. W. Białego, proboszcza w Janowie (k. Nidzicy), został administratorem tej parafii. Aresztowany 2 kwietnia 1941 roku w Przasnyszu, został wywieziony do niemieckiego obozu Soldau w Działdowie, gdzie zginął w sierpniu tego samego roku. Ojciec Bugaj pozostaje w pamięci jako bohater wiary, a jego męczeństwo stanowi przykład, jak siła duchowa może przetrwać nawet najtrudniejsze próby. W chwili śmierci miał 28 lat. Br. Antoni (Franciszek) Glinka urodził się 12 sierpnia 1910 roku w Szygach pod Różanem. Wybuch wojny zastał go w Przasnyszu. We wrześniu, wraz z bratem Tadeuszem Siwkowskim, udał się do Rawy, planując dalszą podróż na wschód. Po polskiej klęsce i rozpoczęciu niemieckiej okupacji powrócił jednak do Przasnysza. 2 kwietnia 1941 roku trafił do obozu Soldau. Pod koniec lipca 1941 roku został brutalnie pobity przez esesmanów, w wyniku czego zmarł. Był pierwszym zamęczonym pasjonistą w obozie. W chwili śmierci miał 28 lat. W dokumentacji obozowej zapisano: „Wymieniona osoba zmarła w tym obozie 31 lipca 1941 roku na skutek zaburzeń krążenia”. Br. Tadeusz (Makary) Siwkowski urodził się 26 września 1907 roku w Duczminie. Śluby zakonne złożył 15 sierpnia 1933 roku. 2 kwietnia 1941 roku został osadzony w obozie śmierci Soldau, gdzie, pomimo licznych udręk i prześladowania ze strony niemieckiego okupanta, był do końca wierny złożonym ślubom. Został zamordowany w sierpniu w Lesie Białuckim, wraz ze swoimi współbraćmi ze Zgromadzenia Męki Pańskiej. Męczennik wiary w chwili śmierci prawie 34 lata. Br. Leonard (Stefan) Kuskowski urodził się 6 listopada 1913 roku w Krzywonodze Małej. 1 listopada 1937 roku złożył śluby wieczyste. 2 kwietnia 1941 roku został osadzony w niemieckim obozie Soldau, gdzie poniósł śmierć męczeńską w Lasach Białuckich prawdopodobnie 5 sierpnia 1941 roku. Męczennik wiary miał wówczas 28 lat. Należy podkreślić, że Niemcy nigdy nie wpisywali prawdziwej przyczyny śmierci.

Świadectwo historii i wiary

Ważną częścią wydarzenia był panel dyskusyjny pod tym samym tytułem, który zgromadził historyków, regionalistów oraz badaczy przeszłości. W gronie prelegentów znaleźli  się: o. dr Łukasz Andrzejewski CP z Warszawy, Daria Zarodkiewicz z Makowa Mazowieckiego, dr Bartosz Drejewski z Przasnysza, Hubert Dęby z Przasnysza, Krystyna Sztramska z Działdowa, Jerzy Buczyński z Olsztyna, Zenon Gajewski z Działdowa. Krystyna Sztramska zaprezentowała fragment swojej nowej książki „Przez Krzyż do świętości” o losach siedmiu pasjonistów ze Zgromadzenia Męki Jezusa Chrystusa z Przasnysza. Pani Krystynie towarzyszyły koleżanki z „Kuźni Słowa” Renata  Buczyńska, Zofia Hoffer i Ewa Sotomska.

Moderatorem spotkania był Andrzej Rutecki, zastępca prezesa Stowarzyszenia „Pamięć i Tożsamość”. — Dyskusja miała na celu nie tylko przybliżenie faktów historycznych związanych ze zbrodnią, ale również refleksję nad tym, jak ważna jest współczesna pamięć o przeszłości i kultywowanie szacunku wobec ofiar — powiedział Andrzej Rutecki.

Wydarzenie skierowane było do wszystkich, którym bliska jest historia oraz pamięć o tragicznych kartach II wojny światowej i jej męczennikach.

— To był niezwykle ważny i pełen refleksji czas. Cieszymy się, że spotkał się z tak dużym zainteresowaniem mieszkańców naszej gminy, powiatu oraz osób, które przyjechały do nas z innych miejsc. Sala wypełniła się po brzegi, a tak liczna obecność pokazała, że pamięć o tragicznych wydarzeniach sprzed lat jest wciąż żywa i ważna dla naszej społeczności — podsumowała Karolina Chrostowska.  Patronat nad wydarzeniem objęli Marcin Kuchciński – Marszałek Woj. Warmińsko-Mazurskiego, Urząd Gminy Iłowo-Osada, Powiat Działdowski.
Partnerzy wydarzenia: Pasjonisci, KGW „Dolina Mławki”, Gminny Ośrodek Kultury i Sportu Iłowo-Osada.

(Na zdjęciu głównym grupa osób, kobiety i mężczyźni biorący udział w konferencji)

(Galeria zawiera 13 zdjęć, na których widać osoby przemawiające, publiczność, wystawę)