Świadkowie wiary do końca. Losy pasjonistów z KL Soldau. 85. rocznica śmierci zakonników. KARTKA Z KALENDARZA

Wśród zamęczonych duchownych w niemieckim obozie Soldau znalazło się siedmioro Pasjonistów – czterech ojców i trzech braci zakonnych, których doczesne szczątki rozsiane są w Lasach Białuckich. Autorzy monografii o martyrologii duchownych, W. Jacewicz i J. Woś, podają, że wszyscy pasjoniści zginęli z rąk okupanta w sierpniu 1941 roku, prawdopodobnie z dnia 4 na 5 sierpnia. W dokumentach Gestapo w Ciechanowie/Płocku zachowały się teczki personalne niektórych pasjonistów, zawierające karty zgonu, przyczyny i daty śmierci. Trzeba pamiętać, że Niemcy nigdy nie wpisywali prawdziwej przyczyny śmierci w kartę zgonu – niejednokrotnie mijali się z prawdą, podając takie informacje.

Poniższy tekst szczegółowo dokumentuje losy zakonników, którzy oddali życie w czasie II wojny światowej, a także wysiłki podejmowane współcześnie (m.in przez władze zakonne i Stowarzyszenie Pamięć i Tożsamość) w celu zachowania pamięci o tych wydarzeniach i miejscach kaźni, takich jak Lasy Białuckie.

O. Czesław (Eugeniusz) Załoga urodził się 15 września 1914 roku w Dębinach. Śluby zakonne złożył 12 listopada 1937 roku. 3 lipca 1938 roku, w Rzymie, został wyświęcony na kapłana. 5 sierpnia 1941 roku o. Czesław Załoga – wierny Bogu i Ojczyźnie — oddał swoje życie w ręce Tego, którego ukochał. Miał zaledwie 27 lat – był jasnym promieniem w obozie męki. W piśmie z dnia 1 października 1941 roku, wystawionym przez lekarza obozowego i przesłanym do placówki Gestapo w Płocku, zawarta jest sfabrykowana przyczyna śmierci ojca Czesława: „Załoga został przyjęty do szpitala [obozowego] 15 września 1941 roku z zakażoną raną prawego ramienia. Od 20 września 1941 roku rozwinęła się u niego gorączka septyczna. Pomimo obfitego podawania «Eleudronu» nie nastąpiła poprawa. Wystąpiła niewydolność krążenia. Załoga stracił puls i przytomność. Zmarł 30 września 1941 roku o godzinie 14.45. Przyczyna zgonu: sepsa”. O. Sylwiusz (Stefan) Pajewski urodził się 23 sierpnia 1909 roku w Przasnyszu. Pochodził ze starej rodziny szlacheckiej, wywodzącej się z Pajewa pod Ciechanowem. Śluby zakonne złożył 15 września 1931 roku. Święcenia kapłańskie otrzymał w Rzymie 23 grudnia 1933 roku. Kiedy powrócił do Przasnysza, został przełożonym klasztoru. W środę przed Niedzielą Palmową, 2 kwietnia 1941 roku, został osadzony w niemieckim obozie Soldau. Tam, w miarę możliwości i na ile pozwalały warunki, był spowiednikiem sióstr zakonnych. O. Sylwiusz w liście z obozu pisał o panujących tam warunkach, dodając zdanie: „Jak słodko jest dla Chrystusa cierpieć”. Męczennik wiary w chwili śmierci miał 32 lata. O. Józef (Jan) Rosiński urodził się 6 kwietnia 1910 roku w Obrytem k. Pułtuska i tego samego dnia został ochrzczony. Śluby zakonne złożył 15 września 1934 roku. Śluby zakonne złożył 15 września 1934 roku. Święcenia kapłańskie otrzymał w Rzymie 10 czerwca 1936 roku. Gdy wybuchła wojna, 9 września udał się do parafii w Obrytem, aby pomóc w duszpasterzowaniu. 2 kwietnia 1941 roku trafił ze współbraćmi do obozu śmierci Soldau. W dokumentacji obozowej zapisano: „17 września nagle zachorował na ostre obustronne zapalenie płuc na które zmarł 19 września 1941 roku o godzinie 23.20. Przyczyna zgonu: zapalenie płuc na skutek tyfusu”. Ojciec Józef w chwili śmierci miał 30 lat. O. Wawrzyniec (Mieczysław) Bugaj urodził się 3 lipca 1913 roku. Śluby zakonne złożył 15 września 1934 roku. Święcenia kapłańskie otrzymał 3 lipca 1938 roku. Po aresztowaniu w 1939 roku ks. W. Białego, proboszcza w Janowie (k. Nidzicy), został administratorem tej parafii. Aresztowany 2 kwietnia 1941 roku w Przasnyszu, został wywieziony do niemieckiego obozu Soldau w Działdowie, gdzie zginął w sierpniu tego samego roku. Ojciec Bugaj pozostaje w pamięci jako bohater wiary, a jego męczeństwo stanowi przykład, jak siła duchowa może przetrwać nawet najtrudniejsze próby. W chwili śmierci miał 28 lat. Br. Antoni (Franciszek) Glinka urodził się 12 sierpnia 1910 roku w Szygach pod Różanem. Wybuch wojny zastał go w Przasnyszu. We wrześniu, wraz z bratem Tadeuszem Siwkowskim, udał się do Rawy, planując dalszą podróż na wschód. Po polskiej klęsce i rozpoczęciu niemieckiej okupacji powrócił jednak do Przasnysza. 2 kwietnia 1941 roku trafił do obozu Soldau. Pod koniec lipca 1941 roku został brutalnie pobity przez esesmanów, w wyniku czego zmarł. Był pierwszym zamęczonym pasjonistą w obozie. W chwili śmierci miał 28 lat. W dokumentacji obozowej zapisano: „Wymieniona osoba zmarła w tym obozie 31 lipca 1941 roku na skutek zaburzeń krążenia”. Br. Tadeusz (Makary) Siwowski urodził się 26 września 1907 roku w Duczminie. Śluby zakonne złożył 15 sierpnia 1933 roku. 2 kwietnia 1941 roku został osadzony w obozie śmierci Soldau, gdzie, pomimo licznych udręk i prześladowania ze strony niemieckiego okupanta, był do końca wierny złożonym ślubom. Został zamordowany w sierpniu w Lesie Białuckim, wraz ze swoimi współbraćmi ze Zgromadzenia Męki Pańskiej. Męczennik wiary w chwili śmierci prawie 34 lata. Br. Leonard (Stefan) Kuskowski urodził się 6 listopada 1913 roku w Krzywonodze Małej. 1 listopada 1937 roku złożył śluby wieczyste. 2 kwietnia 1941 roku został osadzony w niemieckim obozie Soldau, gdzie poniósł śmierć męczeńską w Lasach Białuckich prawdopodobnie 5 sierpnia 1941 roku. Męczennik wiary miał wówczas 28 lat. Należy podkreślić, że Niemcy nigdy nie wpisywali prawdziwej przyczyny śmierci.

Przypomnijmy: 16 lipca 2025 roku o. Łukasz Andrzejewski CP, prowincjał polskich pasjonistów, oraz o. Massimo Parisi CP, postulator procesów beatyfikacyjnych i kanonizacyjnych w Zgromadzeniu Pasjonistów przybyli do Działdowa, aby wspólnie z członkami Zarządu Stowarzyszenia Pamięć i Tożsamość obejrzeć budynek po obozie KL Soldau, oraz Las Białucki, gdzie męczeńską śmierć poniosło sześciu Pasjonistów z Przasnysza. Brat Franciszek Antoni Glinka został zamordowany na terenie obozu. O. Parisi podzielił się z członkami Stowarzyszenia refleksjami na temat znaczenia pamięci o męczennikach w życiu współczesnego Kościoła.                        

Andrzej Rutecki, wiceprezes Stowarzyszenia Pamięć i Tożsamość 

(Na zdjęciu głównym Ojcowie i Bracia Pasjoniści, ofiary KL Soldau)