Promocja książki „Lager Soldau. Utajony ośrodek zagłady” autorstwa Andrzeja Ruteckiego w Muzeum Pogranicza  

W czwartek 26 marca 2026 r. odbyła się w Muzeum Pogranicza promocja książki „Lager Soldau. Utajony ośrodek zagłady”. Autorami publikacji są Andrzej Rutecki, wiceprezes Stowarzyszenia „Pamięć i Tożsamość” oraz dr Anna Jagodzińska, były pracownik Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN.

Podczas spotkania Andrzej Rutecki podkreślał, że książka jest zwieńczeniem pracy badawczej nad dokumentami archiwalnymi z IPN (w największym stopniu chodzi o dokumenty wytworzone przez Główną Komisję Badania Zbrodni Niemieckich (Hitlerowskich) w Polsce z lat 40. i 50. tych i okręgowej komisji, która badała zbrodnie, których dopuścili się Niemcy w Lager Soldau, a także swoistym podsumowaniem 10. letniej działalności Stowarzyszenia Odnowy Chrześcijańskiej Pamięć i Tożsamość w Działdowie.

Po prezentacji książki rozgorzała ciekawa dyskusja pomiędzy zgromadzonymi gośćmi a autorem, która dotyczyła planów na przyszłość związanych z upamiętnianiem więźniów niemieckiego obozu Soldau. Na promocji obecny był prezes Stowarzyszenia Zenon Gajewski, spotkanie prowadził Krzysztof Siemianowski z Muzeum Pogranicza. Na końcu można było otrzymać publikację wraz z podpisem autora.

Lager Soldau. Utajony ośrodek zagłady” to kolejna publikacja poświęcona historii więźniów i ofiar niemieckiego obozu. Opiera się na wieloletnich badaniach dokumentów zgromadzonych w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, ze szczególnym uwzględnieniem materiałów Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce. Istotnym elementem pracy jest wykorzystanie materiałów z dochodzenia przeprowadzonego w 1947 roku przez Okręgową Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Warszawie, prowadzonego przez sędzię Halinę Wereńko. Dochodzenie to obejmowało oględziny grobów masowych oraz przesłuchania kilkudziesięciu świadków. W pierwszej części książki czytelnik zapozna się z ogólną historią niemieckiego obozu Soldau oraz historią miasta w dniu wybuchu wojny. Z obszernej historiografii wybrano najważniejsze fakty, które

stanowią syntetyczny opis wydarzeń związanych z hitlerowskimi zbrodniami na ziemi Działdowskiej, działalnością Selbstschutzu, eksterminacją polskiej inteligencji, w tym duchowieństwa, holocaustem Żydów, a także stanem badań nad faktycznymi ofiarami oraz liczbą pomordowanych w tym utajonym ośrodku zagłady. W dalszej części pracy czytelnik będzie mógł zapoznać się z krótkim zarysem obozu hitlerowskiego, przejściowego dla dzieci w Iłowie-Osadzie, a także z historią nakazowo-rozdzielczego NKWD, który funkcjonował w Działdowie w 1945 roku. W drugiej części książki czytelnik będzie mógł zapoznać się z licznymi relacjami i zeznaniami byłych więźniów oraz osób, które badały losy ofiar hitlerowskiego obozu Soldau (Działdowo). Głównym celem publikacji jest przedstawienie pierwszych powojennych dokumentów dotyczących obozu Soldau, w tym świadectw i zeznań byłych więźniów tego niemieckiego obozu śmierci, co stanowi ważny wkład w dokumentowanie historii tego miejsca. Publikacja ma kluczowe znaczenie dla zachowania pamięci  o ofiarach obozu w Działdowie i dla zrozumienia mechanizmów zbrodni popełnionych przez totalitaryzmy: niemiecki nazizm i sowiecki komunizm. – Mam nadzieję, że ta publikacja będzie ważnym źródłem wiedzy dla wszystkich zainteresowanych tematyką II wojny światowej i historią tego dramatycznego miejsca kaźni – powiedział autor książki Andrzej Rutecki.   

(Na zdjęciu głównym autor książki Andrzej Rutecki podczas promocji publikacji w Muzeum Pogranicza w Działdowie)

(Galeria zawiera 24 zdjęcia, na których widać osoby przemawiające przez  mikrofon, publiczność zgromadzoną w sali zamkowej, wyeksponowane książki, plansze wystawy o obozie i jego ofiarach, moment podpisywania książek przez autora, pamiątkowe fotografie z wydarzenia)