Narodowe Czytanie „Dziadów” w Działdowie. Bezkompromisowy rozrachunek z historią i władzą

Tegoroczne Narodowe Czytanie „Dziadów” w Działdowie skupiło się na ostrym rozrachunku z rodakami we fragmentach ukazujących ówczesny salon oraz bal u senatora Nowosilcowa.

Wydarzenie poprowadził Piotr Kozikowski, list od Prezydenta RP przeczyła dyrektor Miejskiej Biblioteki Publicznej Justyna Lytvyn, oraz powitała zaproszonych gości. Gości powitała również i zaprezentowała życiorys Wieszcza Joanna Niedzielska dyrektor Powiatowej Biblioteki Pedagogicznej w Działdowie. Na  zakończenie wystąpili aktorzy z grupy teatralnej „Pewni Niepewni” pod kierunkiem Marzanny Bieleckiej-Maćkowiak.      

Fragmenty „Dziadów” część III czytali m.in. starosta działdowski Paweł Cieśliński, zastępca burmistrza Działdowa Izabela Sokolnicka, Mateusz Buczyło, dyrektor Miejskiej Służby Drogowej, Artur Barcikowski z Muzeum Pogranicza, Wiesława Schmidt ze Stowarzyszenia Diabetyków i  Stowarzyszenia Działdowska Kuźnia Słowa, Magdalena Bartołd z Powiatowej Biblioteki Pedagogicznej w imieniu Stowarzyszenia Pamięć i Tożsamość, Aneta Wojsyk-Cepowicz wiceprezes Działdowskiego Stowarzyszenia Amazonki, zastępca dyrektora Zespołu Placówek Oświatowych nr 1  w Działdowie, Monika Mazurek z Centrum Aktywności Organizacji Pozarządowych w Działdowie, Halina Zawistowska z Grupy Teatralnej Tymczasowo Zakręceni, Marcin Ostrowski z portalu Moje Działdowo, przedstawicielki Dziennego Domu Senior + i Klubu Senior +, Przedstawiciele Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz z Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną koło w Działdowie, Bronisław Mazurkiewicz z Towarzystwa Miłośników Ziemi Działdowskiej, uczniowie wszystkich działdowskich Szkół Podstawowych, przedstawiciele Liceum nr 1 i Liceum nr 2 w Działdowie, Zespołu Szkół Zawodowych w Działdowie i Zespołu Szkół w Malinowie, przedstawiciele Dyskusyjnych Klubów Książki, przedstawiciel Hufca ZHP Elek Cichosz, Beata Prusak z Księgarni ABC w Działdowie, Elżbieta Szczepkowska ze Stowarzyszenia FOKUS.             

Podczas czytania „Dziadów” lektorzy sięgnęli po najbardziej elektryzujące fragmenty dramatu Mickiewicza, skupiając się na bezwzględnym mechanizmie władzy senatora Nowosilcowa. Podczas balu u senatora bawi się carskie towarzystwo oraz lojalni wobec zaborcy Polacy. Goście oficjalnie pławią się w zachwytach nad carem i samym Nowosilcowem, zabiegając o jego względy, podczas gdy potajemnie nim gardzą i obawiają się jego okrucieństwa. W warszawskim salonie pojawia się motyw Cichowskiego – patrioty, który został aresztowany przez carską policję, poddany brutalnym torturom, a po zwolnieniu z więzienia wrócił do domu całkowicie odmieniony, zniszczony psychicznie i fizycznie, pilnowany przez szpiegów. Jego historia jest symbolem skrywanego terroru, o którym warszawska elita boje się głośno mówić.

U Senatora pojawia się również rozpaczająca matka, pani Rollison, błagająca o widzenie z uwięzionym i skatowanym synem. Senator okrutnie zwodzi kobietę, udając dobrą wiarę, podczas gdy potajemnie planuje śmierć młodzieńca dając ciche przyzwolenie na wyrzucenie go przez okno celi.

Mickiewicz pokazuje w tych scenach zderzenie bezwzględnej, cynicznej władzy z bezsilnością cierpiących rodzin oraz moralnym upadkiem części społeczeństwa, która dla kariery i pieniędzy gotowa jest wysługiwać się zaborcy. Gdy zdesperowana pani Rollison dowiaduje się o tragedii, na miejsce dociera ksiądz Piotr, który uspokaja sytuację i okazuje się, że młodzieniec żyje, choć jest ciężko ranny i okaleczony po torturach. W scenie u Senatora (oraz w całym utworze) ksiądz Piotr to skromny, pokorny bernardyn. W przeciwieństwie do tchórzy czy konformistów, nie szuka poklasku ani łaski u rosyjskich władz. Jest głębicie oddany cierpiącym rodakom, to właśnie on odważnie przychodzi do pałacu Senatora, aby wstawić się za uwięzionym i torturowanym młodym Rollisonem oraz jego rozpaczą matką, ryzykując własnym bezpieczeństwem. 

III część Dziadów Adama Mickiewicza to jeden z najważniejszych utworów polskiej literatury romantycznej, w którym poeta przedstawił losy Polaków pod zaborami, w tym prześladowania młodzieży wileńskiej przez carskiego namiestnika Nikołaja Nowosilcowa. Akcja rozpoczyna się w wigilię Bożego Narodzenia 1823 roku w celi więziennej w Wilnie, gdzie przetrzymywani są młodzi filomaci i filareci. A kluczowymi elementami i wątkami tą dramatu obejmują: Przemianę Konrada, w słynnej Wielkiej Improwizacji główny bohater buntuje się przeciwko Bogu, stawiając w stan oskarżenia Stwórcę za cierpienie narodu polskiego i biorąc na siebie odpowiedzialność za los milionów. Konrad nie dokańcza swojej wypowiedzi i mdleje pod koniec Wielkiej Improwizacji w scenie drugiej III części Dziadów. Dzieje się tak w momencie, gdy w przypływie dumy i buntowniczego uniesienia zbliża się do bluźnierstwa, chcąc nazwać Boga „carem” świata. Zanim jednak wypowiada to ostatnie, skrajnie śmiałe słowo, z pomocą przychodzą mu dobre duchy, które toczą walkę o jego duszę z siłami piekielnymi. Wtedy Konrad traci przytomność i osuwa się na ziemię w celi więziennej, a diabły szykują się do wzięcia go w posiadanie, czemu ostatecznie zapobiega egzorcyzm przeprowadzony przez księdza Piotra. Widzenie księdza Piotra, wizja ta ma wymiar mistyczny i mesjanistyczny. Ksiądz Piotr, postać skromna i pokorna, ogląda przyszłość Polski, którą symbolicznie przedstawia jako „Mesjasza narodów” cierpiącego za grzechy ludzkości, oraz tajemniczego męża o imieniu „Czterdzieści i cztery”, który ma uratować kraj. Mickiewicz podzielił Polaków na dwie grupy. Z jednej strony ukazał patriotów-więźniów oraz cierpiącą matkę, panią Rollison, z drugiej zaś lojalistów i arystokrację współpracującą z caratem tzw. scena w salonie warszawskim, którzy wolą mówić po francusku i balować, niż przejmować się losem Ojczyzny. Dramat obnaża okrucieństwo carskiego aparatu ścigania, pokazując przesłuchania, wywózki na Syberię oraz tragiczne skutki represji. 

Nowosilcow nie ponosi kary w samej III części „Dziadów”.

Dramat kończy się w momencie, gdy carscy urzędnicy i sam Senator nadal sprawują władzę, a naród cierpi pod zaborami. Mickiewicz celowo pozostawił jego los w tym utworze otwartym, ponieważ historia pokazała, że tacy ludzie często unikali ziemskiej sprawiedliwości.

Narodowe Czytanie w Działdowie odbyło się w piątek 4 września. 

(Na zdjęciu głównym osoby czytające fragmenty „Dziadów” podczas Narodowego Czytania w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Działdowie)

(Galeria zawiera 38 zdjęć, na których widać osoby czytające dorosłych i młodzież, osoby przemawiające, publiczność zgromadzoną w sali MBP, pamiątkowe fotografie w wydarzenia)